سومین همایش مهر مولانا
منتشر شده در 1392/07/13, توسط محسن شعبانی,
0
سومین همایش مهر مولانا روزهای 11 و 12 مهرماه سال 1392 برگزار شد. ﻣﻮﺿﻮﻉ سومین همایش مهر مولانا ﻧﻈﺎﻡ ﺍﺧﻼﻗﯽ ﻣﻮﻻﻧﺎ بود و در نخستین گام طرح نظام اخلاقی مولانا به مسئله ﺍﺧﻼﻕ ﻭ ﻣﻨﺎﺑﻊِ ﻫﻨﺠﺎﺭﮔﺬﺍﺭِ ﺩﯾﮕﺮ پرداخته شد. ﺑﺮ ﺍﺳﺎﺱ برﻧﺎﻣﻪﺭﯾﺰیﻫﺎی ﺍﻧﺠﺎﻡﺷﺪﻩ، مؤسسه سروش مولانا ﺗﺎ ﺑﻴﺶ ﺍﺯ ﯾﮏ ﺩﻫﮥ ﺁﯾﻨﺪﻩ، ﻣﺤﻮﺭ ﻫﻤﺎﯾﺶﻫﺎی ﺳﺎﻻنه ﻣﻬﺮ ﻣﻮﻻﻧﺎ را ﺑﺮﺭﺳﯽ «ﻧﻈﺎﻡ ﺍﺧﻼﻗﯽ ﻣﻮﻻﻧﺎ» قرارخواهد داد.

به ﻣﻨﺎﺳﺒﺖ ﺯﺍﺩﺭﻭﺯ ﻣﻮﻻﻧﺎ ﺟﻼﻝﺍﻟﺪﯾﻦ ﻣﺤﻤﺪ ﺑﻠﺨﯽ ﺭﻭﻣﯽ ﺳﻮﻣﻴﻦ ﻫﻤﺎﯾﺶ ﻣﻬﺮ ﻣﻮﻻﻧﺎ در ﺭﻭﺯﻫﺎی 11ﻭ 12 ﻣﻬﺮ ﻣﺎﻩ ﺳﺎﻝ 1392 ﺩﺭ ﺍﯾﻮﺍﻥ ﺷﻤﺲ ﺑﺮﮔﺰﺍﺭ شد.

بر طبق اعلام دبیرخانه این همایش ﻣﻮﺿﻮﻉ سومین همایش مهر مولانا ﻧﻈﺎﻡ ﺍﺧﻼﻗﯽ ﻣﻮﻻﻧﺎ بود و در نخستین گام طرح نظام اخلاقی مولانا به مسئله ﺍﺧﻼﻕ ﻭ ﻣﻨﺎﺑﻊِ ﻫﻨﺠﺎﺭﮔﺬﺍﺭِ ﺩﯾﮕﺮ پرداخته شد. ﺑﺮ ﺍﺳﺎﺱ برﻧﺎﻣﻪﺭﯾﺰیﻫﺎی ﺍﻧﺠﺎﻡﺷﺪﻩ، موسسه سروش مولانا ﺗﺎ ﺑﻴﺶ ﺍﺯ ﯾﮏ ﺩﻫﮥ ﺁﯾﻨﺪﻩ، ﻣﺤﻮﺭ ﻫﻤﺎﯾﺶﻫﺎی ﺳﺎﻻنه ﻣﻬﺮ ﻣﻮﻻﻧﺎ را ﺑﺮﺭﺳﯽ «ﻧﻈﺎﻡ ﺍﺧﻼﻗﯽ ﻣﻮﻻﻧﺎ» قرارخواهد داد.

نخستین روز از این همایش با خوش‌آمد گویی دکتر امیر الهامی، مجری همایش آغاز شد.


سپس دبیر همایش، محسن شعبانی، به بیان توضیحاتی درباره مهر مولانا پرداختند. ایشان نظﺎﻡ ﺍﺧﻼﻗﯽ ﻣﻮﻻﻧﺎ را ﻁﺮﺡ ﭘﮋﻭﻫﺸﯽ ﺑﻠﻨﺪﻣﺪﺗﯽ نامید ﮐﻪ ﺑﻪ ﺑﺮﺭﺳﯽ ﻧﻈﺎﻡ ﺍﺧﻼﻗﯽ ﻣﻮﻻﻧﺎ ﻭ ﻣﻘﺎﯾﺴﮥ ﺁﻥ ﺑﺎ ﻗﺮﯾﺐ ﺑﻪ ﻫﻔﺘﺎﺩ ﻓﻴﻠﺴﻮﻑ، ﻣﺘﻔﮑﺮ ﻭ ﻓﺮﺯﺍﻧﮥ ﺍﺧﻼﻗﯽ ﻣﯽﭘﺮﺩﺍﺯﺩ. شعبانی در ادامه افزود ﺑﻪﻣﻨﻈﻮﺭ ﺍﻧﺘﺸﺎﺭ ﻣﻄﺎﻟﻌﺎﺕ ﻣﻮﻻﻧﺎﭘﮋﻭﻫﯽ ﻭ ﻧﻴﺰ ﮔﺴﺘﺮﺵ ﻭ ﺗﻌﻤﻴﻖ ﺗﻔﮑّﺮِ ﺍﺧﻼﻗﯽ ﺩﺭ ﻓﻀﺎی ﻋﻤﻮﻣﯽ ﮐﺸﻮﺭ، ﺩﺳﺘﺎﻭﺭﺩﻫﺎی ﻋﻠﻤﯽ ﭼﻨﻴﻦ ﻁﺮﺣﯽ ﺍﺯ ﻁﺮﯾﻖ ﻫﻤﺎﯾﺶﻫﺎی ﺳﺎﻻﻧﺔ ﻣﻬﺮ ﻣﻮﻻﻧﺎ ﺩﺭ ﺍﺧﺘﻴﺎﺭ ﻋﻤﻮﻡ ﻣﺮﺩﻡ ﻗﺮﺍﺭ ﺧﻮﺍﻫﺪ ﮔﺮﻓﺖ.

نخستین سخنران این همایش استاد مصطفی ملکیان بود که سخنان خود را با موضوع وجوه تفاوت اخلاق و آداب و رسوم و عرف و عادات آغاز کرد. ملکیان در ابتدای سخنان خود شناخت منابع هنجار گذار مختلف را دارای اهمیت بسیار توصیف کرد و به ذکر توضیحاتی درباره هریک از این منابع پرداخت. ایشان درباره این منابع گفت: «ما شش منبع هنجارگذار داريم كه بايدها و نبايدها از آن سرچشمه مي‌گيرند. اخلاق،حقوق، آداب و رسوم، دين و مذهب،مصلحت‌انديشي، و زيبايي‌شناسي، منابع هنجارگذاري هستند كه دليل و ضرورت انجام كارها را براي ما رقم مي‌زنند. اما مسئله مهم اين است كه ما بتوانيم اين منابع هنجارگذار را از هم تفكيك كنيم و بدانيم بايدي كه ما را وادار به انجام عملي كرده است از كداميك از اين منابع سرچشمه مي‌گيرد». وی در ادامه به ذکر برخی تفاوت‌های هر یک از این منابع پرداخت.

ایشان در ادامه صحبت‌های خود به ضرورت شناخت این منابع هنجار گذار اشاره نمودند و خاطر نشان ساختند برای اینکه فریب نخوریم باید شناخت درست و دقیقی از منابع هنجار گذار داشته باشیم و بدانیم هر باید یا نبایدی از کدام یک از این منابع سرچشمه گرفته است. فایده این کار این است که اگر هنجارهای مختلف با هم در تضاد قرار گرفتند خواهیم دانست اولویت را به کدام هنجار بدهیم. مثلا هنجارهای دینی بر هنجارهای مربوط به آداب و رسوم و عرف و عادات اولویت دارند و یا بایدها و نبایدهای اخلاقی بر بایدها و نبایدهای دینی رجحان دارند. بدین ترتیب ما در چنین شریطی دچار سردر گمی نخواهیم شد و نیز اخلاق را از دام نسبی انگاری نجات خواهیم داد.

 
                                                

پس از استراحت و پذیرایی دکتر امیر الهامی، مجری همایش، از دکتر امیر مازیار دعوت کردند تا درباره وجود تفاوت اخلاق و زیبایی شناسی سخنرانی کنند. مازيار در ابتدای سخنرانی خود به بررسی واژه‌هاي همچون خوبي و زيبايي نگاه كرده و گفت: «اخلاق و زيبايي‌شناسي دو واژه انتزاعي نيستند. همه ما در زندگي خود احكام زيبايي‌شناسي و اخلاقي را به كار مي‌بريم. همه ما كلماتي چون خوب كه از منبع اخلاق سرچشمه مي‌گيرد و زيبا كه به منبع زيبايي‌شناسي بر مي‌گردد را به كار مي‌بريم. با این حال واژه‌هاي زيبا وخوب و بد و زشت، گاهي حتي در كلام انديشمندان یکی انگاشته شده اند و کاربردهای مشابهی داشته اند. علاوه بر اين پرسش‌هايي نظير اينكه آيا واقعا زيبايي و خوبي در وجود ما هستند يا اينكه فاعل شناسا آنها را به خارج نسبت مي‌دهد، هميشه وجود داشته است. اما به‌رغم اين بحث‌هاي طويل كه در طول تاريخ فلسفه قدمت داشته است مي‌توان گفت كه اين دو مفهوم كه گاهي به جاي يكديگر نيز به كار رفته‌اند با يكديگر تمايزهاي معناداردارند».


آخرین سخنران روز نخست این همایش دکتر شیرزاد پیک حرفه بود که با موضوع وجوه تفاوت اخلاق و مصلحت اندیشی سخنرانی کردند. ایشان در ابتدای سخنان خود سعی کردند تعریف روشنی از اخلاق و مصلحت اندیشی ارائه دهند. به گفته وی مصلحت اندیشی در طول تاریخ به چند معنی متفاوت به کار رفته است. ایشان خاطرنشان کردند بر اساس تلقی های مختلفی که از اخلاق ارائه شده است مصلحت اندیشی را نباید اساسا در مقابل اخلاق دانست. در برخی از تلقی ها اخلاق با مصلحت اندیشی سازگار است و در برخی تلقی های دیگر مقابل اخلاق قرار می گیرد.


روز دوم این همایش با سخنرانی دکتر ابوالقاسم فنایی آغاز شد. سخنرانی ایشان که به دلیل عدم حضور ایشان به صورت غیر مستقیم و مجازی ارائه شد درباره رابطه اخلاق و دین بود. ایشان در سخنرانی خود کوشیدند مروری بر جغرافیای بحث داشته داشته باشند و تصویری جامع از رابطه دین و اخلاق بدست دهند. این تصویر دربرگیرنده فهرستی از مهمترین سوالاتی می‌شد که در باره رابطه اخلاق و دین قابل طرح است.


این سوالات در شش دسته کلی قرار می گیرند که عبارت‌اند از: 1) رابطه اخلاق با خود دین که به دو دسته اصول دین و فروع دین تقسیم می‌شود. 2) رابطه اخلاق با تجربه دینی که به امکان و تحقق تجربه دینی و تجربه اخلاقی، شروط وثاقت / اصالت تجربه دینی و تجربه اخلاقی، و شروط اعتبار تفسیر تجربه دینی و تجربه اخلاقی می پردازد. 3) رابطه اخلاق با معرفت دینی 4) رابطه اخلاق با تعلیم و تربیت دینی 5) رابطه اخلاق با دینداری فردی و 6) رابطه اخلاق با دینداری جمعی.

پس از سخنرانی دکتر ابوالقاسم فنایی، آقای سعید رضادوست با ساز دوتار به اجرای مثنوی خوانی با عنوان بانگ گردش‌های چرخ پرداختند.


پس از استراحت و پذیرایی دکتر حسین پاینده سخنان خود را با عنوان نسبت اخلاق و مطالعات ادبی در دو بخش بیان فرمودند. در بخش نخست به تاملاتی در باب اخلاق از دید فردی که با نقد و نظریات ادبی آشناست پرداختند و‌‌ به این نکته اشاره داشتند که انتخاب اخلاقی همواره انتخابی بین دو نظام اخلاقی است و پارادوکس رفتار اخلاقمند در این است که هر تصمیم برآمده از اصول، اصول دیگری را نقض می کند.

ایشان در بخش دوم سخنرانی خود به نسبت ملاحظات اخلاقی با عمل نقد پرداختند. به باور ایشان ادبیات داستانی مثالهایی از الگوها و نظام های اخلاقی بدست می دهد. ادبیات روایی یا داستانی و نظریۀاخلاقی به هم نیازمندند؛ نظریۀاخلاقی برای فهم خودش نیاز به گفتن داستان دارد وفردی هم که رمان می خواند دائماً با پرسش های اخلاقی مواجه است.

ایشان در جمع بندی سخنان خود اشاره داشتند که مجموعۀ بایدهای یک نظریۀ ادبی همان نظام اخلاقی آن نظریه را تشکیل می دهند. و نکته ی دیگر اینکه اخلاق، مسائل مطرح شده در آثار ادبی را حل نمی کند بلکه چارچوبی برای اندیشیدن در آن مسائل بدست می دهد. اخلاق قرار نیست نتیجه ی نهایی یک متن را بگوید. مقصود از نقد اخلاقی این نیست که دستورالعمل به خواننده بدهد که اینگونه رفتار کن. هنر مولانا پروبلماتیزه کردنproblematize) ) موقعیت های انسانی است. مواجهه با وضعیتی که درآن تصمیم گیری آسان نیست چراکه هر دو طرف تا حدی حق و خیرند.


آخرین سخنران این همایش استاد محمد علی موحد بود که با موضوع تفاوت اخلاق و حقوق به سخنرانی پرداختند. ایشان در سخنرانی خود نخست به مروری بر تاریخ مطالعات اخلاقی در تاریخ اسلام پرداختند. سپس توضیحاتی درباره جایگاه اخلاق و خقوق و نسبت او دو با یکدیگر در جهان غرب پرداختند. به گفته ایشان اخلاق و حقوق در عصر حاضر به نحوی درهم تنیده هستند که به راحتی نمی‌تواند امور اخلاق را از امور حقوقی جدا دانست. ملاحظات اخلاقی در عصر حاضر بر حقوق تاثیر بسیاری گذاشته است و نمی‌توان اخلاق و حقوق را دو حوزه کاملا بیگانه از یکدیگر دانست.


پس از سخنرانی استاد موحد، در مراسم اختتامیه این همایش از سخنرانان و هنرمندانی که در این همایش حضور داشتند تقدیر به عمل آمد.
پس از مراسم اختتامیه، گروه موسیقی سروش مولانا به سرپرستی علی خشتی نژاد به اجراقطعاتی در دستگاه نوا، آواز بیات ترک و آواز اصفهان پرداختند. اشعار این قطعات همه از مولانا بود. در این اجرا روزبه زرعی، حسین سجودی، محمد بنی شعبان، آیدین ترکیان، و سعید شاعری، علی خشتی نژاد را همراهی می‌کردند.